Ben jij ook de draad kwijt als het gaat om gezond voedsel, het juiste dieet en het volgende wondermiddel om af te vallen? Je bent de enige niet. Daarom maakt Martijn Katan (70), emeritus hoogleraar voedingsleer, korte metten met 70 mythes op het gebied van eten en drinken. “We horen graag hoe we moeiteloos slank en mooi worden.”

Dieetgoeroes

Hij heeft zorgen over de voedselclaims die aandacht zoekende producenten, onderzoekers  en dieetgoeroes dagelijks over ons uitstorten. Soms kunnen die hypes gevaarlijk zijn, meent Martijn Katan, emeritus hoogleraar voedingsleraar aan de VU. “Dat kleidieet van Rens Kroes bijvoorbeeld was echt bizar, die klei kan grote hoeveelheden lood en arsenicum bevatten. En als kinderen door angstverhalen geen melk en brood meer krijgen kunnen ze tekorten krijgen.”

Scoren

Over het ontstaan van dit soort mythes zegt hij: “In hun jacht op sponsors en publicaties moeten onderzoekers scoren met interessante ontdekkingen. Kennis over voeding is een marktproduct geworden, net als een telefoon of een vakantiereis. En de welness-industrie vent die hypes wat graag uit: er valt goed te verdienen aan cursussen, dieetboeken en supplementen.”

Maar waarom laat de moderne, kritische consument zich dit allemaal aanleunen? Katan heeft er een snedige analyse over, hoewel die  niet is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek. “Miljoenen mensen hebben buikpijn, zijn depressief, moe of te dik, de dokter kan niets doen en dus vestigen ze hun hoop op een wonderdieet.

Entertainment

Voor anderen is voeding vooral entertainment. Het is geweldig om als eerste in je vriendengroep te kunnen zeggen: goh, eet jij nog rozijnen? Dat is zo 2012. Daarnaast horen we graag hoe we moeiteloos slank en mooi worden. We blijven tegen beter weten in geloven in dat wondermiddel.”

In Voedingsmythes, over valse hoop en nodeloze vrees – waarvoor hij zich op 600 studies baseerde – maakt Katan korte metten met 70 aannames. Zijn boodschap: “Negeer het voedingsnieuws. Gewoon overslaan. Ga liever een boek lezen, lekker sporten of met je kinderen spelen.”

10 mythes ontrafeld

Van bleekselderij val je af.
“Helaas. Er bestaat geen eten waarvan je dunner wordt.  Volgens sommige diëten zou voor het kauwen en verteren van bleekselderij en  komkommers meer energie nodig zijn dan erin zit. Maar een ons komkommer levert 12 calorieën, en een minuut kauwen kost een halve calorie.”

Kokosolie is gezond.  
“Alleen in de tropen is de olie vloeibaar, bij 24 graden stolt het en is het kokosvet. En het best onderzochte gezondheidseffect van kokosvet is dat op het cholesterolgehalte in het bloed. Dat gaat omhoog. Geen grote verrassing want kokosvet is verzadigd vet. Waarschijnlijk dus niet gezond voor hart en bloedvaten.”

Diëten helpen.  
“Geen van de methoden werkt blijvend. Het lukt ons alleen als we onze omgeving veranderen zodat we niet constant en overal worden geconfronteerd met goedkoop en lekker eten vol calorieën. Leg meer fietspaden aan, geef kinderen op het kinderdagverblijf kraanwater in plaats van limonade of sap, schroef de reclame voor eten en drinken terug en zorg voor beter aanbod in kantines.”

Meergranenbrood is beter dan gewoon brood.
“Nee dus. Die benamingen zijn niet wettelijk beschermd, het zijn reclametermen die je een goed gevoel moeten geven. Bij de een zit er wat sesamzaad bij, bij de ander wat gerst of zonnebloempitten. Maar daar wordt een brood niet gezonder van.”

Rauw eten is goed voor je fysiek.  
“Die rage is een riskante ontwikkeling omdat groenten, noten en fruit niet voldoende voedingsstoffen bevatten. Je kan daar niet van leven. Raw food lijkt op de extreem macrobiotische diëten die bij kinderen dertig jaar geleden onherroepelijke schade hebben aangericht.”

Biologisch eten is gezonder dan ‘gewoon’ eten.
“Voorheen was de biologische winkel een garage met lokale producten in kisten. Bonen, groente, granen, allemaal heel gezond. Nu zijn het supermarkten met dezelfde verzameling pakjes en zakjes als een gewone supermarkt maar met een sticker biologisch. Wettelijk is het voldoende als er geen bestrijdingsmiddelen en kunstmest zijn gebruikt. Maar dat maakt een product niet gezonder. Bonen van de Jumbo (Nederlandse supermarktketen, red.) zijn evengoed als die van de biowinkel.”

Melk is slecht door de hormonen die het bevat.
“De hoeveelheid hormonen in melk is onzichtbaar klein. Zelfs in moedermelk of in spuug van een zwangere vrouw zitten al meer hormonen. We zouden iedere dag duizenden liters melk moeten consumeren voordat we een risicovolle hoeveelheid binnen krijgen.”

Groenten en fruit kunnen kanker voorkomen.  
“De wetenschappelijke bewijzen daarvoor zijn mager. Maar groenten en fruit zijn wel goed in die zin dat ze vezels en vitaminen bevatten en ze maken je niet dik.”

Iedereen zou dagelijks multivitaminen moeten slikken.  
“Nee. De samenstelling van multivitamines klopt meestal niet met de stand van de wetenschap. De gehaltes van bepaalde vitamines en mineralen zijn vaak onverantwoord hoog of juist te laag. Je kunt beter ‘gericht’ slikken.”

Suiker is giftig en dikmakend.  
“Op zich niet. Niemand neemt een eetlepel suiker omdat hij dat lekker vindt. Het gaat om de producten waarin suiker verwerkt is zodat het beter smaakt: frisdrank, taart, snoep. Daardoor gaan we meer eten dan we soms zouden willen en worden we dik.”

Bron: HLN